Natuurherstel van heide en heischraal grasland in het Maldegemveld
Uitvoering PSN aanvragen oktober 2024 - september 2025
Kurt De Kesel, Fabien Ryckebosch, Marc Schoonackers
Via Projectsubsidies Natuur, of kortweg PSN, kunnen privépersonen, lokale besturen als beheerders die eigenaar zijn van een bos- of natuurgebied een financieel duwtje in de rug krijgen van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Dit agentschap is een Vlaamse overheidsinstelling die dagelijks werkt aan het behoud, de bescherming en de ontwikkeling van natuurgebieden, bossen en parken. Met een PSN-project probeert men de Europese natuurdoelen voor habitats, een specifiek leefgebied waar bepaalde zeldzame planten- en diersoorten kunnen overleven, naar een hogere natuurkwaliteit te laten ontwikkelen. Belangrijkste voorwaarde is dat de projectaanvraag gebaseerd is op een erkend en onderbouwd natuurbeheerplan.
Voo
r het natuurgebied Maldegemveld, eigendom van Natuurpunt vzw en beheerd door terreinploegen van Natuurpunt beheer vzw, lokale landbouwers en vele vrijwilligers van de afdeling Natuurpunt Meetjeslandse Cuesta, werden twee PSN-aanvragen ingediend in 2019 en 2022 voor het herstel van het habitat “heischraal grasland”, het herstel van natte en droge heide en het herstel van het habitat “eiken-berkenbos op voedselarme en zure bodems”. Beide aanvragen werden goedgekeurd eind 2019 en in december 2022 door de Vlaamse minister van Omgeving Zuhal Demir voor een totaal bedrag van € 200 000. Van dit bedrag is 90 % gesubsidieerd door het ANB en 10 % door Natuurpunt, het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling en Regionaal Landschap Meetjesland en Leievallei.
In deze twee aanvragen zijn volgende werken voorzien: een archeologisch onderzoek en bodemonderzoek op twee weilanden, het afgraven van de bouwvoor op deze twee weilanden, het chopperen op enkele heidepercelen, het kappen van enkele sterk verboste zones in de heide en het verwijderen van Amerikaanse vogelkers op enkele bospercelen.
Op dit kaartje “Inrichtingswerken Maldegemveld” worden de verschillende werkzaamheden in detail aangeduid.
Archeologisch onderzoek en bodemonderzoek op twee graslanden
Deze 
twee weilanden bevinden zich langs de Drongengoedweg, grondgebied Maldegem en op ongeveer 500 m van de Krakeelparking. Beide onderzoeken waren verplicht om de graafwerken op deze graslanden te mogen uitvoeren. Deze onderzoeken werden uitgevoerd in 2023. Via een proefsleuvenonderzoek en bodemstalen werden er echter geen indicatoren gevonden die zouden dateren of verwijzen naar vondsten uit het steentijdperk. In totaal werden hiervoor 270 grondboringen, 18 bodemstalen en 15 proefsleuven van 2 meter breed onderzocht. Beide onderzoeken hebben wel een grote impact op financieel vlak daar de kost hiervan ruim 40% van de totaal goedgekeurde subsidie bedraagt.
Afgraven van de bouwvoor op twee graslanden
Heischrale graslanden zijn vegetaties op voedselarme, meestal zure of lemige zandbodems. Om een snelle verarming van de graslanden te realiseren werd de bovenste voedselrijke laag van de bodem 30 cm afgegraven over een oppervlakte van 3 ha. In deze laag zijn veel voedingselementen zoals stikstof en fosfor aanwezig. Door de afgraving worden deze graslanden geschikt voor de ontwikkeling van Europees beschermd voedselarm heischaal grasland waar kenmerkende planten zoals Stekelbrem, Muizenoor, Mannetjesereprijs, Tandjesgras, Blauwe knoop en Tormentil thuishoren. Ongeveer 9 000 m³ voedselrijke grond werd afgevoerd in oktober 2024 naar twee lokale tuinaannemers.
Chopperen in de heide
Chopperen is diep maaien waarbij ong
eveer 30 % blote grond vrijkomt. Dat is een beheertechniek om heide te verjongen door jonge boompjes alsook de bovenste strooisellaag te verwijderen. Hierdoor blijft een deel van de mineralen in de bodem. Dit zijn belangrijke voedingsstoffen voor de droge en vochtige heide op zure en arme grond. Dit werk wordt gefaseerd uitgevoerd door in stroken te werken. Hierdoor creëert men vluchtplekken voor het bodemleven. Het doel van deze werken is om de heide structuurrijker en diverser te maken. Men gebruikt een robuuste klepelmaaier met brede banden waarbij de klepels een paar centimeter in de bodem gaan. Het plantenmateriaal wordt direct afgezogen en afgevoerd. Dit plantenmateriaal wordt vooral gebruikt in azalea kwekerijen. Deze werken zijn gestart in 2024 en worden ook in de zomer van 2025 verder uitgevoerd.
Kappen van verboste zones en verwijderen van boomopslag in de heide
Heide 
is een cultuurlandschap dat ontstaan is door overmatig menselijk gebruik. Als dit gebruik wegvalt dan wordt de heide na jaren terug bos. Om deze verbossing tegen te gaan werden er in maart 2025 berken en dennen verwijderd en afgevoerd. De totale oppervlakte van de verboste zones is ongeveer 5,3 ha. Op één perceel van 1,3 ha groot is dit heel drastisch en machinaal gebeurd. Op andere percelen zijn vele jonge berken en dennen manueel verwijderd en afgevoerd. Hierdoor creëren we terug open heidepercelen en gevarieerde overgangen naar bosbestanden waar slechts enkele lorken, zomereiken of grove dennen aanwezig zijn. Dit zijn typische biotopen die Nachtzwaluw, Boomleeuwerik en Boompieper bij voorkeur verkiezen om er te broeden en te foerageren.
Verwijderen van Amerikaanse vogelkers in het eiken-berkenbos
Amerikaanse
vogelkers is een invasieve exoot die op termijn onze bossen dreigt te overwoekeren en hierdoor onze inlandse boomsoorten onder druk zet. Deze boomsoort werd in de vorige eeuwen aangeplant op arme bosgrond voor het hout of in dennenplantages om er te zorgen voor een betere strooiselafbraak. Over een totale oppervlakte van 6,8 ha wordt Amerikaanse vogelkers machinaal of manueel verwijderd op twee grote bospercelen ten noorden van het Maldegemveld. De uitvoering is reeds opgestart in 2024 maar zal ook in de zomer van 2025 verder worden afgewerkt
Voor alle werkzaamheden werden vergunningen bij gemeentelijke diensten aangevraagd en goedgekeurd door het schepencollege van de gemeente Maldegem. Ook de nodige communicatie over deze werken is ter plaatse voorzien. Infoborden zijn er geplaatst en er werd aangeduid wanneer de toegankelijkheid van het wandelpad voor wandelaars niet mogelijk was plus waarlangs de tijdelijke omleiding liep.
Wie nog meer info wil krijgen over deze werkzaamheden, kan steeds aansluiten op één van de wandelingen die Natuurpunt Meetjeslandse Cuesta organiseert in het Maldegemveld.
Maar belangrijk is dat door deze werken het typische open landschap van schrale graslanden, droge en natte heide en open eiken-berkenbossen zal behouden blijven en bovendien zich verder optimaal kan ontwikkelen. De natuur in het stukje Hoge Venen in het Maldegemveld zal er wel bij varen!